MỘT CÁCH NHÌN KHÁC VỀ VAI TRÒ CỦA VẦN TRONG THƠ

 Lan Man Về Cái Tôi

 

Để có thể thích ứng và hội nhập với cuộc sống hàng ngày của cộng đồng mỗi con người đương đại phải tuân thủ rất nhiều nguyên tắc giao tiếp, ứng xử trong xã hội. Xã hội càng văn minh số lượng nguyên tắc càng nhiều. Sau khi vào đời một thời gian (dài ngắn tùy hoàn cảnh riêng) trong mỗi thân xác con người có 2 cái tôi cùng chung sống nhưng luôn đấu đá lẫn nhau để đòi quyền làm chủ thân xác đó: “Cái tôi đích thực” và cái tôi hội nhập với cuộc đời – tôi tạm gọi là “cái tôi văn hóa”.

 

Tuổi đời càng cao “cái tôi văn hóa” càng mạnh, càng rõ nét và “cái tôi đích thực” càng yếu kém, mờ nhạt. Đến một lúc nào đó “cái tôi văn hóa” sẽ đè bẹp “cái tôi đích thực” để độc quyền chiếm hữu cái thân xác kia. Lúc ấy, nói như Jean Paul Sartre (1) thì con người là một “kẻ vong thân” (đánh mất chính mình). Còn nói như Albert Camus (1) thì con người đích thực đã bất lực - để một “kẻ xa lạ” đến chiếm hữu thân xác mình.

 

Hai Trường Hợp “Đánh Mất Cái Tôi”

 

1/ Tại các nước dân chủ tự do: Con người dạy bảo nhau tạo phong cách lịch thiệp trong giao tiếp, xây dựng nếp sống văn hóa, văn minh để hội nhập vào dòng phát triển của nhân loại. Lâu dần “cái tôi văn hóa” sẽ che khuất “cái tôi đích thực”. Con người chỉ còn là một “cỗ máy” do lý trí điều khiển. Mọi suy nghĩ, hành động đều là phản ứng (có điều kiện) của “cỗ máy” “cái tôi văn hóa” trước hoàn cảnh xã hội. Đây là nỗi băn khoăn, lo ngại của các triết gia phương tây về thân phận con người.

 

2/ Tại các nước độc tài chuyên chế: “Cái tôi đích thực” bị một cổ 2 tròng, vừa bị “cái tôi văn hóa” chèn ép, vừa bị nỗi sợ cường quyền ám ảnh nên nhiều lúc phải hóa trang thành một cái tôi khác mà tôi xin phép gọi là “cái tôi teo chim”. (Tôi hoàn toàn không có ý “xách mé” gì những người làm công tác văn học ở trong nước mà chỉ muốn nhắc tới một thực tế không được vui về hoàn cảnh của nhà văn, nhà thơ Việt Nam trong đó có nhiều người tôi rất kính trọng và quý mến).

 

Giữa “cái tôi văn hóa” và “cái tôi teo chim” thì “cái tôi teo chim” mạnh hơn, có uy thế hơn nhiều. Nghĩ đến chết chóc, tù đày, gia đình bị tước đoạt mọi phương tiện, nguồn sống, ngòi bút của thi sĩ đôi lúc phải cong lại hoặc vừa viết lại vừa phải “lách”.

 

Trong các tác phẩm của Nguyễn Khải “cái tôi teo chim” đã che khuất “cái tôi văn hóa” nên ông nhà văn của chúng ta vào cuối đời đã phải la toáng lên “Đi Tìm Cái Tôi Đã Mất” và phải chờ đến đúng ngày sau khi xác thân mình đã nằm dưới huyệt vợ con mới được chuyển cái thông điệp thương tâm ấy đến mọi người.

 

Thông điệp trong Bánh Vẽ của Chế Lan Viên mạnh hơn, triệt để hơn, nên thời gian chờ đợi lâu hơn - chết rồi cũng chưa yên tâm - phải sau mấy lần “giỗ” mới được xì ra ngoài. Nói như nhà thơ Nguyễn Khôi là “kiểu để hạ cánh an toàn một cách chắc chắn đã”.

 

Lý Trí: Kẻ Thù Của Thi Sĩ Trong Lúc Làm Thơ

 

Thi sĩ làm thơ trong lúc tỉnh táo quá thì những điều viết ra sẽ được cân nhắc, suy hơn, tính thiệt kỹ càng. Đó sẽ là những vần thơ phải đạo được “đạo diễn” bởi “cỗ máy biết suy nghĩ” -  “cái tôi văn hóa”. Nếu thi sĩ có kỹ thuật thơ cao cường – ngôn từ trong sáng, thế trận chữ nghĩa chặt chẽ, hiệu quả - thì thơ vẫn có cảm xúc, vẫn có thể “hay” nhưng không có Hồn.

 

Khi thi sĩ thật cao hứng, lên cơn điên vì yêu, hận (giận), vui sướng, buồn bã, ghen ghét, ham muốn … cảm xúc sẽ sôi lên phủ mờ lý trí, “cái tôi đích thực” sẽ vùng dậy đẩy “cái tôi văn hóa” (và “cái tôi teo chim”, nếu có) vào bóng tối để dành quyền “đạo diễn” bài thơ của mình. Thi phẩm viết ra trong tâm cảnh ấy sẽ chẳng màng đến chính kiến, lập trường, truyền thống, đạo đức, lễ giáo, thước đo giá trị của người đời … mà chỉ là những gì tuôn trào ra ngòi bút bởi “cơn điên” của thi sĩ đang thôi thúc trong lòng.

 

Lúc ấy kỹ thuật thơ vẫn mang dáng dấp đẳng cấp của thi sĩ nhưng lời thơ, tứ thơ – không còn bị chi phối bởi cái tôi văn hóa - sẽ là tâm tình chân thật của “cái tôi đích thực”. Nếu thi sĩ chọn được thể thơ thích hợp, tứ thơ sẽ chảy thành dòng, cảm xúc ở tầng 3 (2) sẽ lớn mạnh, bài thơ sẽ có hồn. thông điệp của thi sĩ sẽ đi vào lòng độc giả một cách dễ dàng.

 

Khi trạng thái cao hứng, “lên cơn” của thi sĩ “xẹp” xuống, cảm xúc nguội dần, lý trí sẽ xuất hiện, lời thơ ít nhiều cũng sẽ ẩn chứa sự “khôn ngoan, khéo léo”, sẽ bớt chân thật, câu thơ sẽ nhạt, hồn thơ sẽ lặng lẽ ra đi.

 

Một Chút Trải Nghiệm Cá Nhân

 

Tôi đang sống trên nước Mỹ

đất nước tự do

làm thơ

không phải lấm lét nhìn trước, ngó sau

nỗi lo sợ theo vào

cả trong giấc ngủ

giật thót mình nghe tiếng chó sủa

ban đêm (3)

 

Nhưng sao trước mặt vẫn chập chờn

những bóng ma quá khứ

ánh mắt van lơn

bàn tay níu giữ

khiến đã biết bao lần

dòng thơ đang băng băng tuôn chảy

phải khựng lại

luồn lách qua hướng khác

 

Để có thể hết lòng hết dạ

trọn tình trọn nghĩa

với Nàng Thơ

tôi

tay cầm bút viết

tay nắm dao quơ

đuổi, giết bằng sạch những hồn ma, bóng quỷ

(truyền thống, khuôn phép lễ giáo, thước đo giá trị

của người đời)

 

Trên trang thơ của mình

tôi chỉ trung thành

với nhịp đập

của chính trái tim tôi.

(Yêu Thơ Nên Phải Hết Lòng Với Thơ, PĐN, phamnhibinhtho.blogspot.com)

 

Thú thật, tôi đã nhiều lần bị “cái tôi văn hóa” bất ngờ xuất hiện che lấp trang thơ đang viết dở của mình. Đó là lúc hết hứng, cơn điên đã “xẹp”. Lúc ấy nói:

 

Trên trang thơ của mình

tôi chỉ trung thành

với nhịp đập

của chính trái tim tôi

 

thì rất dễ nhưng thực hiện lại vô cùng khó khăn. Muốn viết tiếp bài thơ khi cơn điên đã “xẹp” mà không phản bội nhịp đập của chính trái tim mình là một điều vô cùng khó. Chỉ có cách vứt bài thơ vào sọt rác hay chờ đợi một cơn điên khác – mà điều sau này cũng ít xảy ra.

 

Tôi cũng đã gặp những bài thơ “nửa điên nửa tỉnh” - đoạn đầu khá nhiều cảm xúc, đoạn sau khô khan, nhạt nhẽo, đọc chán phèo. Đó là trường hợp tác giả hết hứng nhưng “tiếc của giời” cố viết cho xong bài thơ.

 

Tại Sao Thơ Nên Là Món Ăn Nhẹ Dễ Tiêu?

 

Tiêu: Nhập vào hồn mà không cần, hoặc cần rất ít lý trí

 

Hiểu: Có thể “bắt được ý tứ” nhưng phải mời gọi lý trí. (Lắm khi phải ngẫm, nghĩa là phải mời gọi rất nhiều lý trí)

 

Một lần chạy xe Honda (2 bánh) từ Cầu Rào đến phi trường Cát Bi (Hải Phòng) tôi gặp một tấm bảng chỉ đường kích thước khoảng 30 x 40 cm trên viết đến chục hàng chữ đầy cả tấm bảng. Xe dừng lại (vì đèn đỏ) ở cách bảng 20 mét, tôi muốn đọc để biết tấm bảng chỉ dẫn điều gì cũng chỉ “chữ được chữ mất”. Còn nếu đang lái xe trên đường thì có thể nói “tấm bảng ấy có cũng như không”.

 

Ở Mỹ tôi có người bạn làm ở ngành giao thông (Department of Transportation) của tiểu bang Texas. Nhiệm vụ của anh bao gồm cả việc thiết lập và bảo trì những bảng chỉ đường trên các trục lộ giao thông.

 

Anh cho biết tất cả những bảng chỉ đường hoặc cắm bên vệ đường hoặc treo băng ngang xa lộ - từ kích thước tấm bảng cho đến kích cỡ kiểu chữ và các ký hiệu bằng hình, màu sắc - đều được nghiên cứu kỹ lưỡng để người lái xe liếc qua là có thể tiếp nhận thông tin một cách nhanh chóng hầu kịp thời ứng xử với tình huống được cảnh báo ở phía trước.

 

Sau khi đường được nâng cấp – có thể nâng tốc độ của phương tiện di chuyển (thí dụ từ 45 lên 60 dặm/giờ) – thì những bảng cảnh báo phải cắm lùi lại (hoặc tăng kích cỡ) để người lái xe (với tốc độ mới) có đủ thời gian tiếp nhận thông tin và chuẩn bị ứng phó với tình huống mà bảng chỉ đường đã cảnh báo.

 

 

Với thơ cũng vậy. Đọc thơ là thả hồn mình theo dòng chảy của tứ thơ để cảm nhận tâm tình của tác giả. Mỗi câu thơ, trong chức năng truyền thông, còn là tấm bảng chỉ đường dẫn dắt độc giả đi một đoạn trên lộ trình của bài thơ.

 

Nếu dòng chảy của tứ thơ nhanh mà câu thơ lại khó tiêu - giống như bảng chỉ đường khó đọc, khó hiểu - độc giả hoặc là chạy quá (và đi lạc) hoặc phải tạm ngừng, đọc đi đọc lại để hiểu ý tác giả. Cuối cùng dù có hiểu được chăng nữa thì cũng mất hứng, tiến trình thưởng thức thơ không được suôn sẻ, ảnh hưởng đến mức độ thành công của bài thơ.

 

Sau đây là một số đoạn thơ từ Dễ đến Khó Tiêu (chỉ là những thí dụ tượng trưng):

 

1/ “Thi” rất gần với “họa”:

 

Quê hương là chùm khế ngọt
Cho con trèo hái mỗi ngày
Quê hương là đường đi học
Con về rợp bướm vàng bay

(Bài Học Đầu Cho Con, Đỗ Trung Quân)

 

Đây là loại thơ dễ tiêu nhất vì ngôn ngữ gần như đã tan biến, hóa thân vào trong tranh, đi thẳng vào tâm hồn độc giả. Lý trí thất nghiệp.

 

2/ Thi trung hữu họa: Trong thơ có tranh.

 

Áo nàng vàng anh về yêu hoa cúc
Áo nàng xanh anh mến lá sân trường
Sợ thư tình không đủ nghĩa yêu đương
Anh thay mực cho vừa màu áo tím...

(Tuổi Mười Ba, Nguyên Sa)

 

Chữ nghĩa có tranh minh họa nên dễ cảm nhận, lý trí có kiểm soát nhưng ở mức độ rất thấp.

 

3/ Show, Don’t Tell (Gợi, Không Kể): Đưa ra dữ kiện để độc giả tự “suy ra” và cảm nhận tâm trạng.

 

Nhà giai thuê chín chiếc đò đón dâu
Nhà gái ăn chín nghìn cau

Tiền cheo, tiền cưới chừng đâu chín nghìn
Lang thang tôi dạm bán thuyền
Có người giả chín quan tiền, lại thôi.

 

Độc giả “bắt” được, hiểu được những dữ kiện tương đối dễ dàng nên có thể thả hồn theo dòng chảy của tứ thơ. Đến câu cuối, tùy độ nhạy bén của tâm hồn, độc giả có thể hiểu được ẩn ý của tác giả từ sau vài giây đến vài phút. Lúc ấy cảm giác thích thú sẽ tăng lên gấp bội.

 

4/ Thơ không vần, ý tứ mù mịt, khó hiểu:

 

Trên sông Tiền Đường bình lặng, Thúy Kiều ngồi ở đầu thuyền gởi khúc hồng nhan bạc mệnh vào thiên cổ. Nàng đã vứt vào sọt rác những con cu thối và trở về. Trong ánh sáng khai nguyên của các thần linh, âm hộ nàng trong suốt. Và reo vui. Không phải vì trái tim nàng đã được lau chùi bằng nước mắt và tóc. Không phải vì sự đền đáp của hư vô. Nàng vui vì non tơ xanh rợn chân trời (của lông). Không có máu. Không có nước nhờn và trứng. Không có bất cứ điều gì. Nhưng bởi vì âm hộ nàng trong suốt, nó phản chiếu bầu trời ráng đỏ, những đám mây hình thù cổ quái và một ngọn gió vừa lướt qua mang theo hơi thở của muôn vàn sinh linh.

 (Và Bởi Vì Âm Hộ Nàng Trong Suốt, Nguyễn Viện, Tiền Vệ)

 

Tôi chỉ trích một đoạn. Nếu độc giả muốn đọc cả bài, xin bấm link dưới đây.

https://www.tienve.org/home/literature/viewLiterature.do?action=viewArtwork&artworkId=16129

 

Nguyễn Viện là một nhà thơ thành danh trong việc làm mới thơ trên trang tienve.org. Nhưng với tôi, bài thơ của ông quá khác biệt với những gì tôi gọi là Thơ.

 

Nếu đưa ngôn từ có tính học thuật, hàn lâm, triết lý (nặng chất trí tuệ) vào thơ để chuyển tải một ý tưởng cao siêu, một trạng thái tâm lý phức tạp nào đó thì người đọc sẽ “chậm tiêu”, khó cảm và sẽ tạo cơ hội cho lý trí xen vào gây rắc rối cho tiến trình thẩm thấu thơ.

 

Lúc ấy chức năng truyền thông của bài thơ, nếu may mắn lắm cũng chỉ thành công một nửa - độc giả có thể hiểu (nếu uyên bác hoặc đọc kỹ) nhưng khó cảm được tứ thơ và bài thơ bị coi là thất bại.

 

Nói như thế không có nghĩa không thể dùng thơ để diễn tả một ý tưởng cao siêu. Ý tưởng cao siêu nên là cái đích cuối cùng, còn ngôn ngữ, lời thơ dẫn độc giả đi đến cái đích ấy nên đơn giản, dễ hiểu và dễ cảm.

 

Hơn nữa trong Và Bởi Vì Âm Hộ Nàng Trong Suốt không có cái tôi riêng tư, tâm của tác giả chưa nhập vào cảnh thơ nên, theo tôi, nó chưa xứng đáng với danh hiệu thơ.

 

Vai Trò Của Vần Trong Thơ

 

Với thi sĩ, vần giúp xâu kết những ý tưởng, sự kiện, những mảnh tâm tình khiến bài thơ liền mạch, nhất khí. Trong bài thơ có vần (ngoại trừ thể thơ mới trường thiên từng đoạn 4 câu) cảm xúc tuôn chảy thành dòng, lớn mạnh nhanh chóng nhờ “sóng sau dồn sóng trước”. Khi thi sĩ đang cao hứng, “lên cơn”, dòng cảm xúc liền mạch, trôi nhanh đó giúp tứ thơ tuôn trào, không có “thời gian chết” để lý trí xuất hiện, tạo cơ hội cho hồn thơ hình thành.

 

Với độc giả, vần là thuốc dẫn, là thứ “dầu bôi trơn” giúp thông điệp của bài thơ theo dòng cảm xúc trôi nhanh vào hồn. Nhờ thứ “dầu bôi trơn” ấy ông (bà) ta “cảm” được tâm tình của thi sĩ một cách dễ dàng hơn, (có thể) không phải trải qua tiến trình suy nghĩ, tránh được (hoặc giảm thiểu) sự chen vào can thiệp của lý trí để cuối cùng có thể bắt gặp hồn thơ (nếu có).

 

Nhưng vần là con dao hai lưỡi; nếu vần quá đậm thì bài thơ sẽ mắc phải “hội chứng nhàm chán vần” đọc rất “ầu ơ”, dễ ngán.

 

 

Chè Đường

 (Vị ngọt của thơ)

 

Tôi thích chè

chè ngọt

bởi có đường

đường ít

chè không đủ ngọt

không ngon

đường nhiều

ngọt lợ

ăn gắt cổ.

 

Nấu chè ngon do đó,

cũng cần có tài

ngoài việc phải biết chọn các thứ đậu, dừa, bột, nếp,

các thứ khoai

(thứ nào nấu với thứ nào

liều lượng bao nhiêu thì hợp)

còn phải biết

nêm đường cho vừa ngọt

 

Chè có món có thể nêm đường kha khá

có món ít đường một chút cũng không sao

nhưng đã là chè thì phải có đường

nấu chè

nếu không nêm đường

thì chè sẽ không còn là chè nữa

mà thành món khác.

(Phạm Đức Nhì

 

Vâng! Đúng vậy. Nếu không có vần (vị ngọt của thơ ca) thì Thơ sẽ không còn là Thơ nữa mà thành Thứ Khác.

 

Kết Luận

 

Đối với bạn đọc yêu thơ, tôi có một tin vui muốn chia sẻ với các bạn.

 

Nếu có một giây phút nào đó trong đời, bạn đọc hoặc nghe được một bài thơ có hồn (ý nói hồn thơ lai láng) và chính bạn cũng cảm được cái hồn của bài thơ đó, thì chính giây phút đó bạn là một trong số rất ít người may mắn trên thế giới; bạn đang được giao tiếp với đồng loại của mình bằng ngôn ngữ của “Con Người” (Viết Hoa), từ “cái tôi đích thực” chứ không phải từ những cỗ máy di động mà suy nghĩ, lời nói hay cung cách giao tiếp chỉ là phản ứng có điều kiện trước hoàn cảnh xã hội. Như thế không phải là điều vô cùng sung sướng hay sao?

 

Và thi sĩ sáng tác bài thơ có hồn đó đã ban ơn cho nhân loại, cho người yêu thơ cơ hội được đọc, nghe tiếng người từ con người đích thực. Và như thế không phải là đại phúc hay sao?

 

Và để đạt được cái Phúc lớn lao ấy Vần (vị ngọt của thơ ca) đã đóng góp một phần công sức không nhỏ.

 

Phạm Đức Nhì

nhidpham@gmail.com

https://lythuyetthoabc.blogspot.com/

 

 

Chú Thích:

 

1/ Đều là đại diện của Chủ Nghĩa Hiện Sinh

    Tác phẩm tiêu biểu:

     Jean Paul Sartre:  La Nausée (Buồn Nôn)

     Albert Camus: L’Étranger (Kẻ Xa Lạ)

 

2/Ba tầng cảm xúc

     a/ Tầng 1: Do câu chữ

     b/ Tầng 2: Do thế trận của tứ thơ

     c/ Tầng 3: Do trạng thái cao hứng, “nổi điên” của thi sĩ. Đây chính là Hồn Thơ (nằm ngoài chữ nghĩa)

 

3/ Vâng, chính tôi (PĐN) cũng đã từng làm thơ (ở VN) khi “cái tôi văn hóa” và “cái tôi teo chim” cùng chiếm hữu thân xác mình.

NHIỄM THƠ - MỘT CÁCH NÂNG CAO TAY NGHỀ

 

Cách đây mấy ngày Facebook có đăng lại một kỷ niệm từ 3 năm trước – bài thơ Thi Sĩ Và Người Tình - tôi viết đã rất lâu. Phía dưới bài thơ ấy, ở dạng bình luận là bài “Nhiễm Thơ” của Vân Anh. 

Kỷ niệm này, xem kỹ lại, xảy ra sau NHỮNG ĐÓA HOA HỒNG CHO NGƯỜI BÌNH THƠ 6 tháng. Khá đông bạn đọc ghé thăm và bình luận qua lại trong đó có Vân Anh và dĩ nhiên, cả tôi nữa.

 

THI SĨ VÀ NGƯỜI TÌNH

 

Buổi sáng trời se lạnh

anh dậy sớm

ngồi viết vội mấy vần thơ

vừa chợt hiện ra

sau một đêm dài ngon giấc

 

Bỗng thấy hương thơm ngào ngạt

em vẫn trong áo ngủ

đem đến cho anh tách cà phê

ngun ngút nóng

hai đứa vai tựa má kề

cà phê chưa uống đã nghe lòng rất ấm

 

Em choàng tay ôm vai anh

giọng nũng nịu, mắt mơ màng

“Anh đang làm thơ về đất nước, quê hương

hay công cha, nghĩa mẹ?

Về những năm tháng ngục tù

hay tình yêu đôi lứa?”

 

“Em ơi!

dù có viết về đề tài gì đi nữa

thơ anh ít nhiều

cũng thấp thoáng bóng hình em.”

 Phạm Đức Nhì

 

NHIỄM THƠ

 

Ngày xưa em chẳng biết gì về thơ

chẳng thể hiểu nước tràn bờ vỡ bọt

chỉ quanh quẩn bữa ăn, manh áo

thỉnh thoảng còn lấy bản thảo của anh

mồi lửa thổi cơm...

 

Rồi những lần anh kể về thơ

em là kẻ ngu ngơ

lạc vào lớp cao học

chưa nghe gì mà như vỡ óc

cái gì trong ấy khiến anh mê?

 

Vậy mà cũng thành quen

như sóng biển vỗ về

em bắt đầu nghe êm ái

chập chững những bước đi khờ dại

em lân la tập làm thơ

 

Vẫn biết mình dại khờ

trong cái biển thơ anh lai láng

nhưng em yêu là bởi vì năm tháng

thấy bóng dáng mình thấp thoáng trong anh.

 

VÂN ANH

 

Cảm Nhận Ban Đầu

 

Liếc qua phần thi pháp của Nhiễm Thơ, ngay từ 3 năm trước, tôi đã “cảm” được chữ “anh” trong hai câu cuối

 

nhưng em yêu là bởi vì năm tháng

thấy bóng dáng mình thấp thoáng trong anh

 

Vân Anh đã ưu ái dành cho tôi.

 

Lý do: “Cái nền kỹ thuật căn bản” của hai bài thơ rất “gần gũi”. Nhưng nghĩ là nghĩ vậy thôi chứ chưa dám nhận. Lỡ mình nghĩ sai, người ta bảo “nhận vơ” thì “quê” lắm.

 

Trao Đổi Thêm Vài Bình Luận

 

Vì thế, tôi chỉ dám bình luận bâng quơ:

Cám ơn Vân Anh đã có bài thơ “đối đáp” thật tuyệt vời.

 

Và được chị trả lời:

Cảm ơn Anh, người dẫn đường và truyền cảm hứng.

 

À! Chị đã tặng tôi danh hiệu “người dẫn đường và truyền cảm hứng”. Như vậy, đã có thêm một chút hy vọng. 

Để tiến xa hơn, tôi viết thêm một bình luận nữa: 

Đọc đoạn cuối bài Nhiễm Thơ anh thấy mắc nợ em nhiều quá. Đó là chưa kể Hai Đóa Hoa Hồng Cho Người Bình Thơ mấy năm trước. Không biết đến bao giờ…?

Thay vì “like” chị đã tặng hẳn một “trái tim đỏ chói”.

Tôi bèn đưa ra một lời khen khác.

 

Hai câu kết của anh:

 

“Em ơi!

dù có viết về đề tài gì đi nữa

thơ anh ít nhiều

cũng thấp thoáng

bóng hình em”

 

mà gặp hai câu của em:

 

“nhưng em yêu là bởi vì năm tháng

thấy bóng dáng mình thấp thoáng trong anh”.

 

thì đành cúi đầu chịu thua. Mà em vừa đọc xong đã bình luận liền mới đáng 

“sợ”chứ.

 

Vân Anh phản hồi:

 

Hoá ra chúng ta “sợ thơ nhau”.

 

Thấy thời cơ đã chín mùi tôi tung ra “chiêu quyết định”

 

Vân Anh ơi!

Đọc đoạn thơ Bình Luận của em:

 

Theo thời gian, vạn vật đều thay đổi

câu chữ anh giờ đã rêu phong dáng em

nắng nhạt bên thềm

hoàng hôn đứng đợi

thơ anh vời vợi

còn em xa xăm

thỉnh thoảng nhớ những tháng năm

Kề vai tựa má, nũng nịu vào thơ

Ngu ngơ mà hạnh phúc.”

 

thấy cách bố trí câu chữ, lối gieo vần, tài khơi dòng chảy cho tứ thơ… muốn đòi “tiền tác quyền” quá. Nhưng sợ người ta không chịu trả mà còn bắt mình trả ngược lại thì… khốn. Nên đành cho qua.

 

Vân Anh trả lời ngay:

 

Em sẽ không trả đâu

nợ chồng nợ. biết đâu đấy... thành duyên

nên chi tác quyền

xin khất anh.... “mùa quýt”

 

Như vậy, cuối cùng thi sĩ đã chấp nhận nợ tiền tác quyền, nghĩa là “cảm nhận ban đầu” của tôi đã đúng.

 

Không Phải Chỉ Từ Những Bài Bình Thơ

 

Đọc đến đây đọc giả chắc đã nhận ra là cô giáo Vân Anh không những có thể “nâng cao tay nghề” của mình từ “hương hoa” của những bài bình thơ mà còn biết cách “nhiễm thơ” từ thi phẩm của những nhà thơ mà chị cho là vững vàng về thi pháp. Nói cách khác, là bắt chước thi pháp của những bài thơ chị thích.

 

Xin đừng lầm lẫn giữa "đạo thơ" và "nhiễm thơ".

 

Đạo thơ: “Chôm” ý tứ, ngôn từ, câu cú, cách diễn đạt một hình tượng thơ của người khác.

 

Nhiễm thơ: Ảnh hưởng những “thói quen tốt” về thi pháp như:

 

Thể thơ nhất khí liền mạch.

Sử dụng vần vừa độ ngọt - cần nhấn mạnh thì tăng độ ngọt.

Số chữ trong câu thay đổi để tránh nhịp điệu đều đều, tẻ nhạt.

Chọn chữ kỹ lưỡng để tránh mô gò cản đường

Tránh vờn bóng giữa sân (cà kê dê ngỗng)

Cho dòng tứ thơ, dòng âm điệu, dòng cảm xúc – ba dòng nhập một để dễ tạo hồn thơ.

 

Đây chính là “cái nền kỹ thuật căn bản” của bài thơ đã nói ở trên.

 

Vân Anh Đã Thành Công.

 

Trong “Nhiễm Thơ” Vân Anh đã bắt chước những “thói quen tốt” về thi pháp của Thi Sĩ Và Người Tình và đã tạo được “cái nền kỹ thuật căn bản” cho bài thơ của mình – không những không thua kém bài thơ mẫu mà còn có chỗ nổi trội hơn ở cách gieo vần.(1)

 

“Bài thơ bắt chước” của chị còn “bề thế” hơn – 16 câu, 123 chữ - cũng có “sóng sau dồn sóng trước” và hồn thơ đã xuất hiện với cường độ trung bình. (2)

 

Mặc dù “nhiễm thơ” là chuyện thường xảy ra và chẳng có gì sai trái (đáng khuyến khích là đàng khác) nhưng nhiều thi sĩ vẫn còn “ngại”, không muốn lộ chuyện “bắt chước” của mình.

 

Riêng Vân Anh đã dũng cảm công nhận làm việc đó bằng một bài thơ duyên dáng. Điều đáng nể phục là chị đã có kỹ năng và cao hứng để hoàn tất bài thơ chỉ trong 27 phút.(3)

 

Sau đó chúng tôi đã có một cuộc video chat cởi mở tâm tình.

 

Kết Luận

 

Hôm sau, vẫn còn “bàng hoàng” về một bài thơ “bề thế” được viết chỉ trong 27 phút, tôi nhắn tin cho Vân Anh:

 

Bài “Nhiễm Thơ” em viết có 27 phút thôi sao?

Thì anh đăng, em thấy thì họa.

Viết nhanh quá

Mấy phút em cũng không rõ

Anh phục em luôn

Thấy anh đăng thì nguệch ngoạc họa thôi

Bái em là sư phụ

Dạ, em cũng bái anh

Nên mới thân thiết thế này.

 

Vâng đó là sự thân thiết của hai hồn thơ giao cảm.

 

Phạm Đức Nhì

nhidpham@gmail.com

 

CHÚ THÍCH:

 

1/ Đây là đoạn “gieo vần tài hoa” của Vân Anh. Chị đã tăng độ ngọt của vần ở đoạn cuối để câu chữ kết dính chặt chẽ hơn, cả 3 dòng chảy tứ thơ, âm điệu, cảm xúc cùng lên cao trào dễ dàng hơn.

 

……………

 

cái gì trong ấy khiến anh mê?

 

Vậy mà cũng thành quen

như sóng biển vỗ về

em bắt đầu nghe êm ái

chập chững những bước đi khờ dại

em lân la tập làm thơ

 

Vẫn biết mình dại khờ

trong cái biển thơ anh lai láng

nhưng em yêu là bởi vì năm tháng

thấy bóng dáng mình thấp thoáng trong anh.

 

2/ Bài Thi Sĩ Và Người Tình chỉ có 116 chữ.

 

3/ Theo Facebook thì Thi Sĩ Và Người Tình đăng lúc 7:22 ngày 05 tháng 10/2019, Nhiễm Thơ đăng lúc 7:49 ngày 5 tháng 10/2019

MỘT CHÚT TÂM TÌNH

 

MỘT CHÚT TÂM TÌNH

  

Một người bạn chuyển cho tôi bản tóm tắt bài nói chuyện của Tiến Sĩ

Nguyễn Văn Luơng. Sau đó lại thấy rất nhiều người trên nhiều diễn

đàn khác nhau phụ họa. Bèn viết bài thơ cho đỡ ngứa ngáy.

Phạm Đức Nhì

 

Ngày 30-4-2012, Tiến sĩ Nguyễn Văn Lương, chuyên gia kinh tế tài chánh tị nạn 1975 tại Hoa Kỳ đã phát biểu và thảo luận về chiến dịch ngừng du lịch Việt Nam, ngừng gửi đô-la Mỹ (hay còn gọi là chiến dịch xiết kiều hối) trên mạng PALTALK nhân dịp tưởng niệm ngày Quốc hận 30-4. Bài phát biểu được tóm tắt thành 7 điểm:

 

Đồng bào hải ngoại tị nạn không du lịch Việt Nam

Dừng việc gửi tiền kiều hối quá mức về Việt Nam (chỉ gửi hạn chế không quá $50/tháng)

Tẩy chay hàng hóa nhập cảng từ Việt Nam

Không ủng hộ, quyên góp cho các tổ chức tôn giáo, từ thiện, danh nghĩa tại Việt Nam

Vận động chính phủ quốc gia nơi đồng bào cư trú ban hành đạo luật cấm gửi tiền và du lịch Việt Nam

Du lịch và gửi đô-la Mỹ về Việt Nam là PHẢN QUỐC!

Du lịch và gửi đô-la Mỹ là nuôi chế độ VC sống lâu thêm!

 

 

 

“Con ơi!

Đây là cây vàng

nhà mình có bốn chỉ

sáu chỉ kia mượn của bà con

lạy trời chuyến này con đi trót lọt

qua đó gắng đi làm

gởi tiền về trả nợ nghe con”

 

Đó là hậu cảnh vượt biên

không đủ vàng, không đủ tiền

nên nhiều gia đình

phải chấp nhận hy sinh

người đi kẻ ở

 

Với những người tù cải tạo

may mắn sống sót trở về

bị công an quản chế khắt khe

sống những tháng ngày khó khăn, thiếu thốn

khi được chương trình HO phỏng vấn

rồi lúc vui mừng bước lên phi cơ

“miếng khi đói, gói khi no”

không khỏi bâng khuâng

nghĩ đến ân nghĩa của bao người đã ra tay giúp đỡ

 

Có thể nói

hầu hết người Việt Nam

đang sống tự do nơi hải ngoại

đều ít nhiều mắc nợ người ở lại

món nợ ân tình

 

Tôi cũng từng ngồi trên thuyền lênh đênh

giữa mênh mông biển cả

phía trước: Chưa thấy đâu bờ bến

sau lưng: Tiếng rên siết của quê hương

và gánh nặng gia đình

 

Khi được nước Mỹ tạm dung

dù lòng háo hức

không dám mon men đến cổng trường đại học

bởi nơi quê nhà

còn bà mẹ già

và một lũ em

từng giờ từng phút ngóng tin

 

Thế rồi lúc trên bờ, khi xuống biển

những công việc nặng nhọc, nguy hiểm

Mỹ đen le lưỡi

Mỹ trắng lắc đầu

tôi vẫn liều lĩnh xông vào

 

Hai vợ chồng sớm chiều lam lũ

mặc quần áo Goodwill (1), đi xe cũ

tháng tháng tằn tiện chắt chiu

khi có được ít nhiều

gởi về Việt Nam “trả nợ”

 

Tôi đã góp sức

xây được ngôi nhà thờ tổ

chu cấp để các em phụng dưỡng mẹ già

đến khi mẹ thất lộc đi xa

mồ yên mả đẹp

 

Rồi trong gia đình khi cười, lúc khóc

lại cũng anh Việt kiều lặng lẽ mở hầu bao

mấy đứa em năm nào

lội suối băng rừng nuôi anh cải tạo

giờ thỉnh thoảng kể lại chuyện xưa (nhắc khéo)

xin anh chút vốn làm ăn

và còn biết bao chuyện trách nhiệm, nghĩa ân

không thể làm ngơ, từ chối

 

Bỗng đọc lời các anh kêu gọi

lòng thấy hoang mang

cứ ngỡ mình đọc nhầm

“Đừng gởi tiền về Việt Nam!

Gởi tiền về Việt Nam là phản quốc.”

 

Các anh nói chắc như đinh đóng cột

Xiết Chặt Kiều Hối

chế độ cộng sản sẽ tiêu tan

nhưng nhìn kỹ Bắc Hàn

tôi thấy hình như không phải vậy

 

Hơn 60 năm nghèo đói

khoai sắn cũng không đủ ăn

hạn hán lụt lội mỗi năm

phải ngửa tay

nhận gạo, bột mì của Liên Hiệp Quốc

 

Phố phường lụp xụp

đường sá sơ sài

chính phủ lại làm oai

thắt lưng buộc bụng để chế bom nguyên tử

 

Hết cấm vận lại phong tỏa

dân đen như lũ nô lệ khốn cùng

nhưng chế độ vẫn vững như thành đồng

không lay chuyển

 

Không phải vì Bắc Hàn không có người quả cảm

cũng không phải người Bắc Hàn không thích dân chủ, nhân quyền

nhưng ở cái xứ mà mỗi tấm bánh, mỗi chén cơm

đều được đong đếm và phân chia vô cùng nghiêm ngặt

một lời bình phẩm chân thật

một thái độ bất mãn vô tình

đủ để bị bớt phần ăn

cũng có nghĩa là sắp mất luôn cuộc sống

 

Nếu “cấu kết”, “âm mưu”, “bạo động”

không những mất mạng mình

mà còn khốn khổ dòng họ, gia đình

cho nên những người bất đồng chính kiến

thường phải ngậm miệng

hoặc chết cô đơn lặng lẽ trong các trại giam

 

Kinh tế Việt Nam

những người còn nặng lòng với quê hương

nghĩ đến đều rất buồn

bởi nó què quặt và yếu kém

 

Nhưng so sánh với Bắc Hàn cộng sản

dân Việt còn đỡ khổ hơn

chẳng phải do được chính quyền cộng sản xót thương

mà là nhờ đám Việt kiều

và tiền đô của họ

 

Hàng tỷ đô la mỗi năm

lưu chuyển qua các cửa hàng, các chợ

hàng hóa, dịch vụ

đến tay cả mấy chục triệu người

 

Kinh tế thị trường lên ngôi

chế độ tem phiếu đã không còn chỗ đứng

mất sổ gạo không còn là nỗi lo thót bụng

cứ có tiền gạo sẽ được chở đến tận nhà

 

Anh công an khu vực

vẫn đôi mắt diều hâu rình mò

nhưng móng vuốt

không còn sắc bén

như những năm trước đó

 

Nhiều người đã vượt qua nỗi sợ

cất lên tiếng nói lương tri

Cù Huy Hà Vũ, Blogger Điếu Cày, Lê Thị Công Nhân Huỳnh Thục Vy

rồi tiếng súng của Đoàn Văn Vươn

làm rúng động bọn cường quyền cướp đất

 

Dĩ nhiên trong mỗi người họ

đều đã có tinh thần bất khuất

dòng máu anh hùng

của Bà Triệu, Bà Trưng

của Trần Hưng Đạo, Quang Trung, Lê Lợi

 

Nhưng cái môi trường xã hội

do dòng kiều hối tạo ra

(dù họ không trực tiếp nhận đô la)

đã cho họ thêm niềm tin và lòng can đảm

 

Cũng như các anh

tôi chẳng có tý nào thiện cảm

nhìn những Việt kiều huênh hoang

về Việt Nam

chỉ để khoe của, trai gái và bốc phét

 

Và như các anh

tôi cũng điên tiết

nhìn họ ôm tiền về đầu tư

để rồi bị lừa

vừa mất của

vừa mang tội tiếp tay cho kẻ ác

 

Nhưng còn biết bao người khác

có tội tình gì?

Chẳng lẽ một người lỗi lầm là “tam tộc tru di”?

Có vài con sâu là phải chặt cả vườn cây ăn trái?

 

Có thể ngày xưa

các anh có chức có quyền

nên khi đất nước ngả nghiêng

gia đình được ưu tiên

di tản

 

Cũng có thể các anh may mắn

có người quen, người thân

trong hải quân, không quân

nên những ngày cuối tháng tư

gia đình được tàu thủy phi cơ

đưa ra hạm đội

 

Giờ đây

ông bà, cha mẹ, vợ con các anh

đang xênh xang trên vùng đất mới

chùm khế ngọt ngày xưa,

với các anh

nay bỗng nhạt phèo

 

Quen sống xa hoa

các anh đã quên đại đa số dân Việt vẫn rất nghèo

không phải vì thiếu khả năng

cũng không phải vì lười biếng

mà vì phải sống dưới chế độ độc tài, độc đảng

tham nhũng bất công

 

Dốt nát ngu si

nhưng được đảng chống lưng

cũng quyền cao chức trọng

thông minh tài trí

mà không quỳ dưới lá cờ búa liềm

cầm tấm thẻ đảng viên

cũng chỉ là phó thường dân nam bộ

 

Dây mơ rễ má đến chế độ cũ

như gia đình chúng tôi

sẽ buôn thúng bán bưng

làm rẫy làm ruộng suốt đời

 

Bởi thế ở Mỹ

chúng tôi bán mồ hôi

cần cù tay chân xốc vác

cố gắng để vợ con đủ ăn, đủ mặc

và có chút tiền để dành

thỉnh thoảng gởi về gia đình

cứu đói

 

Thôi thì mặc kệ các anh chửi bới

chúng tôi cứ cư xử thuận lẽ trời

mình đang sống kiếp người

đâu nỡ để thân nhân sống đời súc vật

 

Lúc này bà mẹ vợ của tôi

mỗi khi trái nắng trở trời

miệng già nuốt cơm không vô

có thể cầm ly sữa en- sua (ensure)

nhấm nháp cho đời bớt khổ

 

Năm ngoái

thằng cháu sưng ruột phải mổ

chưa có tiền dúi vào tay bác sĩ, y tá

tới bệnh viện ôm bụng nằm ngoài hành lang

nếu không có cú điện thoại khẩn cấp gọi sang

và nếu tiền đô về không kịp

chắc giờ này nó đã nằm yên

dưới ba tấc đất

 

Biết bao cô gái

đang tuổi hoa niên thơ dại

gia đình bị dồn đến chân tường

phải cầm nhà, bán vườn

đút lót cho chính quyền cộng sản

để được trần truồng đứng xếp hàng

cho đám đàn ông ngoại quốc

xăm xoi tìm mua

như mua một mớ cá, mớ tôm

 

Có cô lọt vào tay một gã Đài Loan

gia đình “tam đại đồng đường”

cha con ông cháu ở chung một nhà

nó mua cô về

không phải để làm vợ

mà là làm đầy tớ

và làm đĩ

 

Quần quật suốt ngày không nghỉ

đêm đến thân gái ngọc ngà

lại chịu ba đời chúng nó dày vò

hết ông, con rồi đến cha

 

Nếu không có những đồng đô la

chúng tôi đổ mồ hôi sôi nước mắt gởi về

con cháu chúng tôi chắc phải cầm nhà

bán vườn

đút lót bọn cầm quyền

để trần truồng đứng xếp hàng

cho đảng cộng sản Việt Nam

gởi ra nước ngoài làm... đĩ

 

Bây giờ

gởi tiền về Việt Nam

mỗi trăm đô

chỉ tốn hai đô cước phí

 

Nhưng nếu đạo luật mà các anh đề nghị

được chấp thuận và ban hành

tiền chúng tôi sẽ phải lén lút chạy loanh quanh

trước khi về nước

 

Có thể dân Thái Lan, Kăm Pu Chia,

Hồng Kông, Trung Quốc

sẽ đứng trung gian chuyển ngân

sẽ tự ý ấn định mức hoa hồng

20, 50, 100 phần trăm

hoặc nhiều hơn nữa

 

Lúc ấy hàng triệu cơn thịnh nộ

sẽ đổ lên đầu các anh

dù tóc bạc trắng hay mới hoa râm

mặc áo vest, thắt cà-vạt

bảng tên trước ngực bằng nọ cấp kia

người ta sẽ chẳng ngại ngùng gì

mà không ném vào mặt các anh

cà chua trứng thối

 

Tôi không thích làm thơ “cho phải đạo”

lúc hoan hô, khi đả đảo

tiếng vui, tiếng buồn

lời ghét, lời thương

thay vì gõ cửa trái tim

lại dõi mắt đi tìm

cái nheo mắt, cái gật đầu

của những tai to mặt lớn

 

Tính tôi cà chớn

nên thường có những câu thơ gàn bướng

dở hơi

nếu lỡ làm các anh không vui

xin mở lòng đại lượng

 

Nhớ thuở còn chiến chinh

nếu không may ngã xuống hy sinh

ngoài vòng đai chi khu Đại Lộc

hay trên đường tiến quân lên Thường Đức

tôi, người lính nhảy dù Lữ Đoàn 1

nhắm mắt xuôi tay

vẫn mỉm cười

vì đã dâng hiến đời trai

bảo vệ lá cờ vàng ba sọc đỏ

bảo vệ miền nam tự do

có ngôi nhà xinh xinh nho nhỏ

ở Hốc Môn

mái ấm của những người tôi quý tôi thương

 

Bây giờ các anh nhìn xa trông rộng

soạn sách lược đấu tranh

hãy chỉ rõ mục tiêu

những người lính chúng tôi sẽ bắn

bắn thẳng vào đầu những tên trùm cộng sản

nhưng đừng bắt chúng tôi

chĩa súng về phía cha mẹ anh em mình

“Mỗi người một chút hy sinh”

hy sinh kiểu đó…

công cuộc chống cộng sẽ đâu còn ý nghĩa

 

Các anh hô hào

“Đừng về Việt Nam!

Về Việt Nam là phản quốc!”

“Đừng gởi tiền về Việt Nam!

Gởi tiền về Việt Nam là phản quốc!”

 

Nghe lời các anh

chúng tôi không những bất hiếu, bất nhân

mà còn vong ân bội nghĩa

chúng tôi có phản quốc hay không?

lịch sử sẽ làm sáng tỏ

giữa thời buổi nhiễu nhương, luân lý suy đồi

chúng tôi chỉ cố sống sao cho xứng đáng con người

 

Các anh đòi

Vận động để đạo luật cấm gửi tiền và du lịch Việt Nam

được ban hành

 

Ôi! Nếu quả thật đất nước mình

đã đến hồi mạt vận

đề nghị của các anh được chấp thuận

đường phố Việt Nam, sẽ sạch bóng Việt kiều

sẽ không còn những khuôn mặt tự đắc hiu hiu

áo gấm về làng

vung tiền đô

mua của lạ

 

Nhưng cũng không còn những đứa con

thương cha mến mẹ

những người em, người chị, người anh

ăn ở có nghĩa, có tình

 

Những đám giỗ, đám ma, đám cưới

vắng những giọt nước mắt

mừng mừng tủi tủi

bà con dòng họ đoàn viên

người đi kẻ ở sẽ như Chức Nữ Ngưu Lang

suốt đời chia cách

bởi các anh đã phá sập cầu Ô Thước

 

Các anh có xem tấm hình hai anh em người Hàn Quốc?

hơn 50 năm

kẻ Bắc người Nam

gặp nhau nước mắt tuôn trào

rồi chia tay nghẹn ngào

đau thương xé ruột

 

Nếu một mai cũng cảnh ấy

nhưng là hai người Việt

mặt mũi các anh sẽ để đâu?

Con Lạc cháu Hồng sẽ nghìn đời sau

nguyền rủa

 

Khi đọc tin

những người dân miền Bắc

nghe lời đảng đấu tranh giai cấp

đem cả cha mẹ, anh chị em mình

ra đấu tố

bà mẹ Củ Chi

đã “giết chết lời ru”

bóp mũi đứa con thơ

vì nó dại khờ lên tiếng khóc

dưới hầm bí mật

và nghe ông Hồ Chí Minh

“Nếu cần phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn…”

các anh chép miệng

“Bọn họ có lý tưởng

nhưng thiếu một trái tim.”

 

Nếu quả thật

gia đình, họ hàng các anh

không còn ai ở Việt Nam

hoặc lắm bạc nhiều vàng

không cần tiếp tế

thì các anh hơi giống mấy tay cò mồi gian trá

hô hào mọi người hy sinh

cắt tình máu mủ ruột thịt của mình

trong khi chính các anh

hy sinh mấy giọt nước miếng

 

Nếu các anh

thật còn họ hàng thân quyến

nghèo khổ ở Việt Nam

mà vẫn can đảm, dõng dạc, đàng hoàng

đọc bản tuyên bố

thì với các anh

chúng tôi vừa nể phục nhưng cũng vừa ghê sợ

các anh chê “họ thiếu một trái tim”

còn các anh

tuy có tim

nhưng xơ cứng

nên thiếu lòng nhân ái?

 

Một thời hết mình chống cộng

tôi biết cái thiên đường

mà những người cộng sản cố công tạo lập

chỉ là địa ngục

không có chỗ cho phẩm giá của con người

đọc lời kêu gọi của các anh

tôi bỗng nực cười

các anh chống cộng sản

nhưng không khéo

chính các anh đang trở thành người cộng sản

 

Chế độ cộng sản

độc đảng, độc tài

đẻ ra thối nát bất công

đẩy người dân đến bước đường cùng

muốn sống còn, phải mánh mung

chữ dối, chữ gian hằn trên khuôn mặt

mỗi hành động phải tính toan, lường gạt

và phải quên đi

mình cũng có một linh hồn

 

Đáng sợ và đáng buồn

không phải tại có quá nhiều người phạm tội

mà vì những người tạo ra tội lỗi

lại rất thản nhiên vui vẻ tươi cười

“Cơ chế mình nó thế!”

“Chế độ mình nó thế!”

 

Riêng tôi

mười mấy năm bị hành hạ đọa đày

cha chết tủi hờn

đàn em mất hết tương lai

gia đình tan nát

 

Đã đôi lúc đau thương chất ngất

muốn “đạp lên xác Lê Duẩn, Trường Chinh”

muốn “về giữa Ba Đình

bằm thi thể Hồ Chí Minh bắn ra Đông Hải” (2)

 

Giờ đây

phương thuốc thời gian

đã giúp lòng dịu lại

mắt tôi không còn như ngày xưa

rực lửa căm thù

nhưng di hại của chế độ công sản trên quê hương

làm sao tôi quên được?

 

Tôi biết các anh

cũng nặng lòng với nòi giống Việt

muốn mau mau thay đổi màu cờ

để làn gió dân chủ tự do

thổi mát những khuôn mặt

đang cằn khô héo úa

 

Nhưng vì nôn nóng các anh sơ hở

phương sách của các anh

lý chưa đủ thuyết phục

lại thiếu hẳn một chữ tình

thấy bất bình

nên có vài lời tâm sự

 

 

Giờ này nhiều người Việt Nam đang mơ

các sĩ phu yêu nước

mơ thấy quân Tàu dừng bước

xâm lăng

trước quân dân ta trên dưới một lòng

hừng hực khí thế Hội Nghị Diên Hồng

nơi biên ải

 

Những cô gái

tuổi xuân phơi phới

vì hiếu nghĩa với gia đình

đang dự định bóp nát trái tim

chít khăn tang cho mối tình đầu thơ mộng

bán mình đến một phương trời xa thẳm

như Thúy Kiều

mơ thấy đang nằm trong vòng tay người yêu

ngập tràn hạnh phúc

 

Những nhà thơ, nhà văn

xưa muốn yên thân

nên biết hèn, biết sợ (3)

lấm lét nhìn lưỡi dao lơ lửng trên đầu

bóp chết lòng tự hào

âm thầm nuốt nhục

bởi mỗi câu thơ, câu văn đâu còn là nhịp đập

của trái tim

mơ thấy mình như những cánh chim

cầm bút bay cao giữa trời lộng gió

 

Tôi cũng đang thả hồn vào một giấc mơ

mơ thấy mình đang ngủ say sưa

dưới gốc dừa

bên bờ một dòng sông quê hương

tỉnh dậy thấy làng xóm, phố phường

không còn nữa

bóng dáng lá cờ đỏ sao vàng

người đi kẻ lại nói cười vui vẻ

mặt mày rạng rỡ

trong nắng sáng chan hòa

dường như mỗi người

đều đã có ít nhất một ước mơ

thành hiện thực

(2856 chữ)

 

Chú Thích:

(1) Cửa hàng bán quần áo cũ

(2) Thơ Phạm Đức Nhì

(3) Ý của nhà văn Nguyễn Tuân

 

Viết xong tháng 10 năm 2012 tại San Leon, Texas.

Nếu có ý kiến, phê bình xin e-mail về nhidpham@gmail.com

Tác giả thành thật cảm ơn.

Phạm Đức Nhì 

Minh Họa Kỹ Thuật Gieo Vần

MỘT CHÚT TÂM TÌNH

“Con ơi!

Đây là cây vàng

nhà mình có bốn chỉ

sáu chỉ kia mượn của bà con

lạy trời chuyến này con đi trót lọt

qua đó gắng đi làm

gởi tiền về trả nợ nghe con”

 

Đó là hậu cảnh vượt biên

không đủ vàng, không đủ tiền

nên nhiều gia đình

phải chấp nhận hy sinh

người đi kẻ ở

 

Với những người tù cải tạo

may mắn sống sót trở về

bị công an quản chế khắt khe

sống những tháng ngày khó khăn, thiếu thốn

khi được chương trình HO phỏng vấn

rồi lúc vui mừng bước lên phi cơ

“miếng khi đói, gói khi no”

không khỏi bâng khuâng

nghĩ đến ân nghĩa của bao người đã ra tay giúp đỡ

 

Có thể nói

hầu hết người Việt Nam

đang sống tự do nơi hải ngoại

đều ít nhiều mắc nợ người ở lại

món nợ ân tình

 

Tôi cũng từng ngồi trên thuyền lênh đênh

giữa mênh mông biển cả

phía trước: Chưa thấy đâu bờ bến

sau lưng: Tiếng rên siết của quê hương

và gánh nặng gia đình

 

Khi được nước Mỹ tạm dung

dù lòng háo hức

không dám mon men đến cổng trường đại học

bởi nơi quê nhà

còn bà mẹ già

và một lũ em

từng giờ từng phút ngóng tin

 

Thế rồi lúc trên bờ, khi xuống biển

những công việc nặng nhọc, nguy hiểm

Mỹ đen le lưỡi, Mỹ trắng lắc đầu

tôi vẫn liều lĩnh xông vào

 

Hai vợ chồng sớm chiều lam lũ

mặc quần áo Goodwill (1), đi xe cũ

tháng tháng tằn tiện chắt chiu

khi có được ít nhiều

gởi về Việt Nam “trả nợ”

 

Tôi đã góp sức xây được ngôi nhà thờ tổ

chu cấp để các em phụng dưỡng mẹ già

đến khi mẹ thất lộc đi xa

mồ yên mả đẹp

 

Rồi trong gia đình khi cười, lúc khóc

lại cũng anh Việt kiều lặng lẽ mở hầu bao

mấy đứa em năm nào

lội suối băng rừng nuôi anh cải tạo

giờ thỉnh thoảng kể lại chuyện xưa (nhắc khéo)

xin anh chút vốn làm ăn

và còn biết bao chuyện trách nhiệm, nghĩa ân

không thể làm ngơ, từ chối

 

Bỗng đọc lời các anh kêu gọi

lòng thấy hoang mang

cứ ngỡ mình đọc nhầm

“Đừng gởi tiền về Việt Nam!

Gởi tiền về Việt Nam là phản quốc.”

 

Các anh nói chắc như đinh đóng cột

Xiết Chặt Kiều Hối chế độ cộng sản sẽ tiêu tan

nhưng nhìn kỹ Bắc Hàn

tôi thấy hình như không phải vậy

 

Hơn 60 năm nghèo đói

khoai sắn cũng không đủ ăn

hạn hán lụt lội mỗi năm

phải ngửa tay nhận gạo, bột mì của Liên Hiệp Quốc

 

Phố phường lụp xụp

đường sá sơ sài

chính phủ lại làm oai

thắt lưng buộc bụng để chế bom nguyên tử

 

Hết cấm vận lại phong tỏa

dân đen như lũ nô lệ khốn cùng

nhưng chế độ vẫn vững như thành đồng

không lay chuyển

 

Không phải vì Bắc Hàn không có người quả cảm

cũng không phải người Bắc Hàn không thích dân chủ, nhân quyền

nhưng ở cái xứ mà mỗi tấm bánh, mỗi chén cơm

đều được đong đếm và phân chia vô cùng nghiêm ngặt

một lời bình phẩm chân thật

một thái độ bất mãn vô tình

đủ để bị bớt phần ăn

cũng có nghĩa là sắp mất luôn cuộc sống

 

Nếu “cấu kết”, “âm mưu”, “bạo động”

không những mất mạng mình

mà còn khốn khổ dòng họ, gia đình

cho nên những người bất đồng chính kiến

thường phải ngậm miệng

hoặc chết cô đơn lặng lẽ trong các trại giam

 

Kinh tế Việt Nam

những người còn nặng lòng với quê hương

nghĩ đến đều rất buồn

bởi nó què quặt và yếu kém

 

Nhưng so sánh với Bắc Hàn cộng sản

dân Việt còn đỡ khổ hơn

chẳng phải do được chính quyền cộng sản xót thương

mà là nhờ đám Việt kiều và tiền đô của họ

 

Hàng tỷ đô la mỗi năm

lưu chuyển qua các cửa hàng, các chợ

hàng hóa, dịch vụ

đến tay cả mấy chục triệu người

 

Kinh tế thị trường lên ngôi

chế độ tem phiếu đã không còn chỗ đứng

mất sổ gạo không còn là nỗi lo thót bụng

cứ có tiền gạo sẽ được chở đến tận nhà

 

Anh công an khu vực vẫn đôi mắt diều hâu rình mò

nhưng móng vuốt không còn sắc bén như những năm trước đó

 

Nhiều người đã vượt qua nỗi sợ

cất lên tiếng nói lương tri

Cù Huy Hà Vũ, Blogger Điếu Cày, Lê Thị Công Nhân Huỳnh Thục Vy

rồi tiếng súng của Đoàn Văn Vươn làm rúng động bọn cường quyền cướp đất

 

Dĩ nhiên trong mỗi người họ đều đã có tinh thần bất khuất

dòng máu anh hùng

của Bà Triệu, Bà Trưng

của Trần Hưng Đạo, Quang Trung, Lê Lợi

 

Nhưng cái môi trường xã hội

do dòng kiều hối tạo ra

(dù họ không trực tiếp nhận đô la)

đã cho họ thêm niềm tin và lòng can đảm

 

Cũng như các anh tôi chẳng có tý nào thiện cảm

nhìn những Việt kiều huênh hoang

về Việt Nam

chỉ để khoe của, trai gái và bốc phét

 

Và như các anh tôi cũng điên tiết

nhìn họ ôm tiền về đầu tư

để rồi bị lừa

vừa mất của, vừa mang tội tiếp tay cho kẻ ác

 

Nhưng còn biết bao người khác

có tội tình gì?

Chẳng lẽ một người lỗi lầm là “tam tộc tru di”?

Có vài con sâu là phải chặt cả vườn cây ăn trái?

 

Có thể ngày xưa các anh có chức có quyền

nên khi đất nước ngả nghiêng

gia đình được ưu tiên di tản

 

Cũng có thể các anh may mắn

có người quen, người thân

trong hải quân, không quân

nên những ngày cuối tháng tư

gia đình được tàu thủy phi cơ

đưa ra hạm đội

 

Giờ đây

ông bà, cha mẹ, vợ con các anh đang xênh xang trên vùng đất mới

chùm khế ngọt ngày xưa, với các anh nay bỗng nhạt phèo

 

Quen sống xa hoa

các anh đã quên đại đa số dân Việt vẫn rất nghèo

không phải vì thiếu khả năng

cũng không phải vì lười biếng

mà vì phải sống dưới chế độ độc tài, độc đảng

tham nhũng bất công

 

Dốt nát ngu si nhưng được đảng chống lưng

cũng quyền cao chức trọng

thông minh tài trí

mà không quỳ dưới lá cờ búa liềm

cầm tấm thẻ đảng viên

cũng chỉ là phó thường dân nam bộ

 

Dây mơ rễ má đến chế độ cũ

như gia đình chúng tôi

sẽ buôn thúng bán bưng làm rẫy làm ruộng suốt đời

 

Bởi thế ở Mỹ chúng tôi bán mồ hôi

cần cù tay chân xốc vác

cố gắng để vợ con đủ ăn, đủ mặc

và có chút tiền để dành

thỉnh thoảng gởi về gia đình

cứu đói

 

Thôi thì mặc kệ các anh chửi bới

chúng tôi cứ cư xử thuận lẽ trời

mình đang sống kiếp người

đâu nỡ để thân nhân sống đời súc vật

 

Lúc này bà mẹ vợ của tôi

mỗi khi trái nắng trở trời

miệng già nuốt cơm không vô

có thể cầm ly sữa en- sua (ensure)

nhấm nháp cho đời bớt khổ

 

Năm ngoái thằng cháu sưng ruột phải mổ

chưa có tiền dúi vào tay bác sĩ, y tá

tới bệnh viện ôm bụng nằm ngoài hành lang

nếu không có cú điện thoại khẩn cấp gọi sang

và nếu tiền đô về không kịp

chắc giờ này nó đã nằm yên

dưới ba tấc đất

 

Biết bao cô gái

đang tuổi hoa niên thơ dại

gia đình bị dồn đến chân tường

phải cầm nhà, bán vườn

đút lót cho chính quyền cộng sản

để được trần truồng đứng xếp hàng

cho đám đàn ông ngoại quốc

xăm xoi tìm mua như mua một mớ cá, mớ tôm

 

Có cô lọt vào tay một gã Đài Loan

gia đình “tam đại đồng đường”

cha con ông cháu ở chung một nhà 

nó mua cô về

không phải để làm vợ

mà là làm đầy tớ

và làm đĩ

 

Quần quật suốt ngày không nghỉ

đêm đến thân gái ngọc ngà

lại chịu ba đời chúng nó dày vò

hết ông, con rồi đến cha

 

Nếu không có những đồng đô la

chúng tôi đổ mồ hôi sôi nước mắt gởi về

con cháu chúng tôi chắc phải cầm nhà

bán vườn

đút lót bọn cầm quyền

để trần truồng đứng xếp hàng

cho đảng cộng sản Việt Nam

gởi ra nước ngoài làm... đĩ

 

Bây giờ

gởi tiền về Việt Nam

mỗi trăm đô

chỉ tốn hai đô cước phí

 

Nhưng nếu đạo luật mà các anh đề nghị

được chấp thuận và ban hành

tiền chúng tôi sẽ phải lén lút chạy loanh quanh

trước khi về nước

 

Có thể dân Thái Lan, Kăm Pu Chia, Hồng Kông, Trung Quốc

sẽ đứng trung gian chuyển ngân

sẽ tự ý ấn định mức hoa hồng

20, 50, 100 phần trăm

hoặc nhiều hơn nữa

 

Lúc ấy hàng triệu cơn thịnh nộ

sẽ đổ lên đầu các anh

dù tóc bạc trắng hay mới hoa râm

mặc áo vest, thắt cà-vạt

bảng tên trước ngực 

bằng nọ cấp kia

người ta sẽ chẳng ngại ngùng gì

mà không ném vào mặt các anh

cà chua trứng thối

 

Tôi không thích làm thơ “cho phải đạo”

lúc hoan hô, khi đả đảo

tiếng vui, tiếng buồn

lời ghét, lời thương

thay vì gõ cửa trái tim

lại dõi mắt đi tìm

cái nheo mắt, cái gật đầu của những tai to mặt lớn

 

Tính tôi cà chớn

nên thường có những câu thơ gàn bướng dở hơi

nếu lỡ làm các anh không vui

xin mở lòng đại lượng

 

Nhớ thuở còn chiến chinh

nếu không may ngã xuống hy sinh

ngoài vòng đai chi khu Đại Lộc

hay trên đường tiến quân lên Thường Đức

tôi, người lính nhảy dù Lữ Đoàn 1

nhắm mắt xuôi tay vẫn mỉm cười

vì đã dâng hiến đời trai

bảo vệ lá cờ vàng ba sọc đỏ

bảo vệ miền nam tự do

có ngôi nhà xinh xinh nho nhỏ

ở Hốc Môn

mái ấm của những người tôi quý tôi thương

 

Bây giờ các anh nhìn xa trông rộng

soạn sách lược đấu tranh

hãy chỉ rõ mục tiêu

những người lính chúng tôi sẽ bắn

bắn thẳng vào đầu những tên trùm cộng sản

nhưng đừng bắt chúng tôi chĩa súng về phía cha mẹ anh em mình

“Mỗi người một chút hy sinh”

hy sinh kiểu đó…

công cuộc chống cộng sẽ đâu còn ý nghĩa

 

Các anh hô hào

“Đừng về Việt Nam!

Về Việt Nam là phản quốc!”

“Đừng gởi tiền về Việt Nam!

Gởi tiền về Việt Nam là phản quốc!”

 

Nghe lời các anh

chúng tôi không những bất hiếu, bất nhân

mà còn vong ân bội nghĩa

chúng tôi có phản quốc hay không? Lịch sử sẽ làm sáng tỏ

giữa thời buổi nhiễu nhương, luân lý suy đồi

chúng tôi chỉ cố sống sao cho xứng đáng con người

 

Các anh đòi

Vận động để đạo luật cấm gửi tiền và du lịch Việt Nam được ban hành

 

Ôi! Nếu quả thật đất nước mình

đã đến hồi mạt vận

đề nghị của các anh được chấp thuận

đường phố Việt Nam, sẽ sạch bóng Việt kiều

sẽ không còn những khuôn mặt tự đắc hiu hiu

áo gấm về làng, vung tiền đô mua của lạ

 

Nhưng cũng không còn những đứa con thương cha mến mẹ

những người em, người chị, người anh

ăn ở có nghĩa, có tình

 

Những đám giỗ, đám ma, đám cưới

vắng những giọt nước mắt mừng mừng tủi tủi

bà con dòng họ đoàn viên

người đi kẻ ở sẽ như Chức Nữ Ngưu Lang

suốt đời chia cách

bởi các anh đã phá sập cầu Ô Thước

 

Các anh có xem tấm hình hai anh em người Hàn Quốc?

hơn 50 năm

kẻ Bắc người Nam

gặp nhau nước mắt tuôn trào

rồi chia tay nghẹn ngào

đau thương xé ruột

 

Nếu một mai cũng cảnh ấy nhưng là hai người Việt

mặt mũi các anh sẽ để đâu?

Con Lạc cháu Hồng sẽ nghìn đời sau

nguyền rủa

 

Khi đọc tin

những người dân miền Bắc

nghe lời đảng đấu tranh giai cấp

đem cả cha mẹ, anh chị em mình ra đấu tố

bà mẹ Củ Chi đã “giết chết lời ru”

bóp mũi đứa con thơ

vì nó dại khờ lên tiếng khóc

dưới hầm bí mật

và nghe ông Hồ Chí Minh

“Nếu cần phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn…”

các anh chép miệng

“Bọn họ có lý tưởng

nhưng thiếu một trái tim.”

 

Nếu quả thật gia đình, họ hàng các anh

không còn ai ở Việt Nam

hoặc lắm bạc nhiều vàng

không cần tiếp tế

thì các anh hơi giống mấy tay cò mồi gian trá

hô hào mọi người hy sinh

cắt tình máu mủ ruột thịt của mình

trong khi chính các anh

hy sinh mấy giọt nước miếng

 

Nếu các anh thật còn họ hàng thân quyến

nghèo khổ ở Việt Nam

mà vẫn can đảm, dõng dạc, đàng hoàng

đọc bản tuyên bố

thì với các anh

chúng tôi vừa nể phục nhưng cũng vừa ghê sợ

các anh chê “họ thiếu một trái tim”

còn các anh

tuy có tim

nhưng xơ cứng

nên thiếu lòng nhân ái?

 

Một thời hết mình chống cộng

tôi biết cái thiên đường mà những người cộng sản cố công tạo lập

chỉ là địa ngục

không có chỗ cho phẩm giá của con người

đọc lời kêu gọi của các anh

tôi bỗng nực cười

các anh chống cộng sản

nhưng không khéo

chính các anh đang trở thành người cộng sản

 

Chế độ cộng sản

độc đảng, độc tài

đẻ ra thối nát bất công

đẩy người dân đến bước đường cùng

muốn sống còn, phải mánh mung

chữ dối, chữ gian hằn trên khuôn mặt

mỗi hành động phải tính toan, lường gạt

và phải quên đi

mình cũng có một linh hồn

 

Đáng sợ và đáng buồn

không phải tại có quá nhiều người phạm tội

mà vì những người tạo ra tội lỗi

lại rất thản nhiên vui vẻ tươi cười

“Cơ chế mình nó thế!”

“Chế độ mình nó thế!”

 

Riêng tôi

mười mấy năm bị hành hạ đọa đày

cha chết tủi hờn

đàn em mất hết tương lai

gia đình tan nát

 

Đã đôi lúc đau thương chất ngất

muốn “đạp lên xác Lê Duẩn, Trường Chinh”

muốn “về giữa Ba Đình

bằm thi thể Hồ Chí Minh bắn ra Đông Hải” (2)

 

Giờ đây

phương thuốc thời gian

đã giúp lòng dịu lại

mắt tôi không còn như ngày xưa

rực lửa căm thù

nhưng di hại của chế độ công sản trên quê hương

làm sao tôi quên được?

 

Tôi biết các anh

cũng nặng lòng với nòi giống Việt

muốn mau mau thay đổi màu cờ

để làn gió dân chủ tự do

thổi mát những khuôn mặt

đang cằn khô héo úa

 

Nhưng vì nôn nóng các anh sơ hở

phương sách của các anh

lý chưa đủ thuyết phục

lại thiếu hẳn một chữ tình

thấy bất bình

nên có vài lời tâm sự

 

 

Giờ này nhiều người Việt Nam đang mơ

các sĩ phu yêu nước

mơ thấy quân Tàu dừng bước xâm lăng

trước quân dân ta trên dưới một lòng

hừng hực khí thế Hội Nghị Diên Hồng nơi biên ải

 

Những cô gái

tuổi xuân phơi phới

vì hiếu nghĩa với gia đình

đang dự định bóp nát trái tim

chít khăn tang cho mối tình đầu thơ mộng

bán mình đến một phương trời xa thẳm

như Thúy Kiều

mơ thấy đang nằm trong vòng tay người yêu

ngập tràn hạnh phúc

 

Những nhà thơ, nhà văn

xưa muốn yên thân

nên biết hèn, biết sợ (3)

lấm lét nhìn lưỡi dao lơ lửng trên đầu

bóp chết lòng tự hào

âm thầm nuốt nhục

bởi mỗi câu thơ, câu văn đâu còn là nhịp đập

của trái tim

mơ thấy mình như những cánh chim

cầm bút bay cao giữa trời lộng gió

 

Tôi cũng đang thả hồn vào một giấc mơ

mơ thấy mình đang ngủ say sưa

dưới gốc dừa

bên bờ một dòng sông quê hương

tỉnh dậy thấy làng xóm, phố phường

không còn nữa

bóng dáng lá cờ đỏ sao vàng

người đi kẻ lại nói cười vui vẻ

mặt mày rạng rỡ

trong nắng sáng chan hòa

dường như mỗi người đều đã có ít nhất một ước mơ

thành hiện thực

 

KỸ THUẬT THƠ 

1/ Thể Thơ: Thơ Mới Biến Thể, nhất khí liền mạch chứ không phân mảnh đứt đoạn.

2/ Tứ Thơ: Những mảnh tâm sự của "câu chuyện lòng" chảy thành dòng liên tục từ đầu đến cuối.

3/ Số Chữ Trong Câu: Thay đổi tùy tiện chứ không vào khuôn phép như các thể Thơ Truyền Thống và Thơ Mới.

4/ Vần: Vần liên tiếp là chính nhưng cũng có nhiều chỗ (thêm) vần lưng, đôi chỗ vần gián cách hoặc thoát vận.

5/ Dòng Âm Điệu: Có dòng âm điêu, đủ độ ngọt nhưng không có Hội Chứng Nhàm Chán Vần (nhờ số chữ trong câu thay đổi với biên độ rộng)

6/ Độ Dài: 2856 chữ (Nếu mỗi câu 7 chữ sẽ có hơn 400 câu)

7/ Có Dòng Cảm Xúc: Nhờ kết hợp với (bám chăt vào) dòng chảy của tứ thơ và dòng âm điệu. Có "sóng sau dồn sóng trước" - nhiều đoạn có cao trào tạo hồn thơ khá mạnh.

 

 

Ba giờ sáng, ngủ không được, ngồi dậy bật máy làm việc. Mở hộp thư, có người bạn chuyển cho xem “Một Chút Tâm Tình”. Đọc xong, đôi mắt ngái ngủ (dù ngủ không được) ráo hoảnh.

 

Là người đến Mỹ theo diện HO (vì không có tiền vượt biên), khi lên máy bay rồi vẫn còn món nợ khoản tiền dịch vụ lo giấy tờ xuất cảnh để lại quê nhà. Nợ tiền rồi thì cũng trả được, chỉ có sớm hay muộn mà thôi. Còn món nợ ân tình, với gia đình, người thân, với làng xóm, với những bát cơm Phiếu Mẫu, biết bao giờ trả cho trọn, cho đủ, cho đầy.

 

Vì thế, đọc “Một Chút Tâm Tình” mà lòng dạ xốn xang. Cũng chính bởi cái xốn xang ấy, đành phá lệ mà cho “đi” bài thơ của Phạm Đức Nhì, một người thơ chưa biết, chưa quen; nói nôm na là một hình thức “chôm” bài . Bài thơ dài mà đọc xong vẫn có cảm tưởng như chưa đủ, chưa đã.

 

Chỗ ngứa trên da thịt, được gãi đúng, cái cảm giác khoái chỉ một. Chỗ ngứa ở trong lòng, cảm giác khoái khi được gãi đúng lớn hơn cả trăm lần.

Trong số những người đọc, chắc sẽ có hơn một người cùng nhận xét như thế.

 

Trương Vấn (Một người đọc chưa quen)

 

  

Thưa anh T. Vấn,

Tình cờ đọc được bài thơ của mình trên trang web T-Vấn và Bạn Hữu, thấy Lời Giới Thiệu hay hay nên gởi vài chữ đến anh, trước là làm quen, sau là xin phép được trích Lời Giới Thiệu cho phần Bình Phẩm của bài thơ.

 

Nói theo ngôn ngữ kiếm hiệp thì thơ của tôi theo phe "Khí Tông" nghĩa là chú trọng đến "dòng chảy của cảm xúc" chứ không để hết tâm hồn vào việc o bế câu chữ như phe "Kiếm Tông"

 

Cám ơn anh đã đọc và thích bài thơ. Tôi đã nhận được một số ý kiến phản hồi nhưng phần lớn bày tỏ quan điểm, thái độ, lập trường đối với vấn đề được nêu trong bài thơ. Chỉ có vài lời bình phẩm đụng chạm đến chỗ mà tác giả muốn được đụng chạm nhất: Giá trị nghệ thuật của bài thơ (dù khen hay chê).

Có được vài người đọc như anh cũng đáng công (và thời gian) viết bài thơ.

Xin chào và chúc anh vui khỏe.

Phạm Đức Nhì

  

Thưa anh Phạm Đức Nhì,

Nhận được thư của anh, tôi biết mình mắc hai lỗi với anh.

 

Lỗi thứ nhất, đăng thơ anh trên trang Web của mình mà không xin phép, chưa xin phép, dù định bụng sẽ tìm địa chỉ của anh để vừa tạ lỗi, vừa làm quen.

 

Lỗi thứ hai, chậm trễ liên lạc với anh để rồi chính anh lại viết thư làm quen trước’

 

Vậy thì, xin anh tha lỗi. Tôi cũng được biết, anh và tôi cùng một lứa tuổi, cùng một thế hệ nên có cùng số phận giống nhau. Hơn thế nữa, cùng những suy nghĩ về những vấn đề thiết thân của thế hệ chúng ta. Do đó, lời xin lỗi cũng là một cách làm quen.

 

Đọc bài thơ “Một Chút Tâm Tình” xong, tôi đã bỏ khá nhiều thì giờ tìm hiểu và đọc thêm khá nhiều những bài thơ khác của anh. Điều đó có nghĩa là anh đã chinh phục được tôi, ít nhất là ở ấn tượng ban đầu.

 

Điều đó cũng có nghĩa anh đã đạt được phần nào mục đích của mình khi đặt bút viết những dòng tâm tư của mình.

 

Thế hệ chúng ta chứng kiến nhiều người viết . . . không chuyên nghiệp. Có lẽ chúng ta có quá nhiều điều cần nói, trước khi thế hệ chúng ta đi vào bóng tối của lãng quên.

 

Nhưng không phải ai cũng nói được và không phải ai cũng khiến người khác phải đứng lại lắng nghe. Theo tôi, anh là một trong số người hiếm hoi làm được công việc đó.

 

Thơ, cũng như những lọai hình nghệ thuật khác, dưới hình thức ngôn ngữ, phải có cảm xúc trước khi nói đến khả năng chuyên chở cảm xúc ấy đến người đọc. Hơn các lọai hình nghệ thuật khác, thơ phải có khả năng cô đọng. Cái khó ấy cũng là thế mạnh của thơ.

 

Tôi nhận thấy rằng, giữa hàng trăm người làm thơ (mà tôi được đọc, biết) anh đứng riêng một chỗ và khiến người ta phải chú ý. Đó là chưa kể đến đề tài anh lựa chọn, và cả ngôn ngữ anh chọn cho một đề tài. Chẳng hạn như bài thơ “Có một dòng sông như thế” và sắc bén hơn nữa, bài “ Một Chút Tâm Tình”.

 

Tôi cũng đã đọc mấy bài thơ của anh nói về tình yêu, về cặc, lồn. Khá táo bạo (chẳng phải theo nghĩa đạo đức) ở cách thể hiện đề tài qua ngôn ngữ rất không... thơ.

 

Tôi không làm công việc phê bình văn học khi viết những dòng này. Chỉ là những nhận xét ròng về vài bài thơ vừa đọc được. Mục đích cũng còn là mời anh tham gia trang Web T.Vấn & Bạn Hữu. Trang của chúng tôi không mở ra cho độc giả viết (gởi bài) như những trang văn học khác. Tác giả có mặt thường là bạn hữu của người thực hiện hoặc do lời mời của người thực hiện.

 

Độc giả của chúng tôi có một nửa sinh sống ở trong nước. Tôi tin rằng độc giả của TV&BH là những độc giả nghiêm túc, thực sự cầu thị. Bằng hình thức văn chương, chúng tôi cũng cố gắng thu hẹp lại dòng sông Bến Hải trong lòng người hiện nay.

 

Xin mời anh Phạm Đức Nhì bỏ thì giờ đọc qua nội dung trang TV&BH, và nếu anh thấy phù hợp, chúng tôi rất hân hạnh được anh cho phép gọi là bằng hữu.

Tình thân,

T.Vấn

Nhận Xét (về Kỹ Thuật Thơ) đem đến cho Tác Giả cảm giác Sướng nhất:

"Bài thơ dài mà đọc xong vẫn có cảm tưởng như chưa đủ, chưa đã."

"Chỗ ngứa trên da thịt, được gãi đúng, cái cảm giác khoái chỉ một. Chỗ ngứa ở trong lòng, cảm giác khoái khi được gãi đúng lớn hơn cả trăm lần".

Xin chân thành cảm ơn anh Trương Vấn.

 

YÊU THƠ NÊN PHẢI HẾT LÒNG VỚI THƠ

 

Đọc xong Một Chút Tâm Tình khá đông bạn bè và người đọc đã

gởi đến tôi những lời bình phẩm. Đồng tình cũng nhiều mà chỉ trích

cũng không ít. Một vị (lớn tuổi, có uy tín) đã trách tôi “không còn

cái tinh thần của người lính, nghe hiệu lệnh là cùng đồng đội xung

phong chiếm lĩnh mục tiêu.”

 

Một người khác cho rằng bài thơ của tôi đã “lạc giọng, lỗi nhịp với dàn đồng ca của người Việt hải ngoại.”

 

Biết trả lời sao bây giờ? Bèn viết bài thơ.

 

 

 

Có một thời bị đọa đày hành hạ

thơ của tôi rực lửa căm thù

máu và nước mắt

ướt đẫm những trang thơ

nực mùi tử khí

 

Thơ cũng đậm màu chính trị

màu này thật dễ thương

còn màu đó…

thấy mà ghê!

 

Ôi! Đẹp quá phe mình

còn phe bên kia

phải chọn góc nhìn

để chỉ thấy toàn điều xấu

mỗi câu thơ

một bài ca chiến đấu

một viên đạn đồng đen

bắn vào chế độ cộng sản bạo tàn

tôi trở thành người lính hiên ngang

cầm bút

Thế rồi cuộc đời, thời thế đổi thay 

suy nghĩ cũng đã rất khác những ngày xa xưa

Những năm sau này đội lúc

nhìn cảnh đời dạt dào cảm xúc

bật ra mấy vần thơ

bạn bè nghe qua đầu lắc, tay xua

“không hợp với trào lưu của người Việt hải ngoại”

 

Thỉnh thoảng xem lại thơ mình

thơ bạn bè đồng đội

nhiều bài rất lý tưởng, vững lập trường

có kỷ cương

kẻ trước dẫn dắt người sau

riêng hồn thơ thì chẳng thấy đâu

 

Tôi lao vào đọc

mới đầu là những bài thơ tuyệt tác

tìm hiểu thêm kỹ thuật thi ca

và rồi hầu như tất cả những gì về thơ

từ  Âu Á Tây Tầu Anh Mỹ

các trang web văn chương Talawas, Da Màu, Tiền Vệ

ôn cố tri tân

mong tạo cho thơ mình một vóc dáng riêng

nhưng người lính trong tôi quá đỗi kiên cường?

nên tôi vẫn “được” đứng chung hàng

với rất đông "nhà thơ – chiến sĩ"

 

Một hôm cao hứng

tình quê hương đất nước dâng tràn

nghĩ đến những thôn xóm, phố phường

có tên gọi Việt Nam

đến mẹ già, đàn em

họ hàng, bà con, bạn bè thân thiết

đến cả những người chưa quen biết

và những người đã chết từ lâu

 

Niềm thương cảm

từ trong từng thớ thịt

mỗi tế bào

chảy ào trên trang giấy

 

Nhưng chính ngay giây phút ấy

gió bão nổi lên, cát bụi mịt mù

và trong cái không khí rờn rợn âm u

xuất hiện một chàng trai trẻ tuổi

quân phục bạc màu mặt buồn rười rượi

lấy cả thân người

che khuất bài thơ đang viết dở của tôi

 

Khi con chữ vẫn cứ hàng hàng lớp lớp

bay về tới tấp

như sóng biển dồn dập

khiến tôi trong cơn say, cơn điên

vung bút đâm phập vào trái tim

người lính

 

Tôi đang sống trên nước Mỹ

đất nước tự do

làm thơ

không phải nhìn trước, ngó sau

nỗi lo sợ theo vào

cả trong giấc ngủ

giật thót mình nghe tiếng chó sủa

ban đêm

 

Nhưng sao trước mặt vẫn chập chờn

những bóng ma quá khứ

ánh mắt van lơn

bàn tay níu giữ

khiến đã biết bao lần

dòng thơ đang băng băng tuôn chảy

phải khựng lại

luồn lách qua hướng khác

 

…………

 

Để có thể hết lòng hết dạ

trọn tình trọn nghĩa với nàng thơ

tôi tay cầm bút viết, tay nắm dao quơ

đuổi giết bằng sạch những hồn ma, bóng quỷ

(truyền thống, khuôn phép lễ giáo, thước đo giá trị

của người đời)

 

Trên trang thơ của mình

tôi chỉ trung thành

với nhịp đập

của chính trái tim tôi.

 Vâng!

Trên trang thơ của mình

tôi chỉ trung thành

với nhịp đập

của chính trái tim tôi.

 

 

 

Xin cám ơn tất cả quý độc giả đã chia sẻ tâm tình về bài thơ.

 

Chúc mọi người vui khỏe.

 

Phạm Đức Nhì